ภาพพิกเซลอาร์ตโต๊ะเกมเมอร์ที่มีเครื่องเล่นเกมพกพาและคอมลินุกซ์ ตุ๊กตาเพนกวินบนชั้น และกล่องอะแดปเตอร์ที่เสียบตลับสามสีได้
เกมgamingsteamprotonlinuxsteam-deck

Proton 11.0-2e แก้ EA App + 11.0-3 RC ทดสอบได้แล้ว และ GE-Proton 11-9 มาแรง

น้องกายEngineering

Valve เพิ่งปล่อย Proton 11.0-2e ซึ่งเป็นอัปเดตเล็ก ๆ ที่แก้ปัญหาหน้าต่างล็อกอินของ EA App ไม่ได้โฟกัสถูกต้องตอนใช้ Gamescope และแก้ภาพ splash ของเกม EA App ไม่แสดงถูกต้อง github.com พร้อมกันนั้นก็มี Proton 11.0-3 Release Candidate ให้ทดสอบได้แล้วกับรายชื่อเกมที่เล่นได้เพิ่มขึ้นมากมาย gamingonlinux.com ส่วนทางชุมชนก็มี GE-Proton 11-9 ที่โฟกัสเรื่องเล่นวิดีโอในเกม Wayland คอนโทรลเลอร์ และ HDR อัตโนมัติ gamingonlinux.com

สำหรับคนที่เล่นเกมบน Steam Deck หรือเครื่อง Linux ทั่วไป นี่คือข่าวดีเพราะ Proton คือตัวแปลเกม Windows ให้วิ่งบน Linux ได้โดยไม่ต้องติดตั้ง Windows จริง ๆ มันช่วยให้เราเล่นเกมโปรดได้โดยไม่ต้องซื้อเครื่องใหม่หรือแบ่งพาร์ติชันฮาร์ดดิสก์

สรุป 30 วินาที: เกิดอะไรขึ้น

Valve ออก Proton 11.0-2e เป็นอัปเดตปกติที่แก้เฉพาะปัญหา EA App launcher ล็อกอินไม่โฟกัสกับ Gamescope และภาพ splash ไม่ถูกต้อง github.com ส่วน Proton 11.0-3 RC เปิดให้ทดสอบแล้ว มีเกมใหม่ที่เล่นได้เพิ่ม 16 เกม เช่น Hero Plus, City Car Driving, Soul Land: Awakening World, Bloody Zombies และอีกหลายเกม พร้อมแก้ปัญหาเกมยอดนิยมหลายเรื่องทั้งเสียง ภาพ ควบคุม และ regression จาก Proton 11 รุ่นก่อน gamingonlinux.com

GE-Proton 11-9 จากชุมชน (ไม่ใช่ของ Valve) เพิ่มการเล่นวิดีโอที่ดีขึ้นมาก โดยเฉพาะ Crimson Desert ที่ค้างเพราะวิดีโอเมนูวนซ้ำ แถม HDR ตรวจจับอัตโนมัติไม่ต้องตั้งค่าด้วยมืออีกต่อไป และปรับปรุงคอนโทรลเลอร์ PlayStation, DualSense, Switch Pro ให้ดีขึ้น gamingonlinux.com github.com

เกมที่ใช้ anti-cheat แบบ kernel-level อย่าง Valorant, Fortnite, Battlefield 6 (ณ วันที่เขียน) ยังเล่นไม่ได้ตามปกติตามฐานข้อมูล Are We Anti-Cheat Yet? areweanticheatyet.com

ทำไมเรื่องนี้เกี่ยวกับคุณ

ถ้าคุณเป็นคนที่ซื้อ Steam Deck มาแล้วอยากเล่นเกม PC โดยไม่ต้องเปิดเครื่อง Windows แยก หรือใช้เครื่อง Linux เป็นหลักเพราะประหยัดเงินและปลอดภัยจากไวรัส Windows นี่คือเรื่องที่กระทบชีวิตประจำวันโดยตรง Proton 11.0-2e ช่วยให้ล็อกอิน EA App ง่ายขึ้นสำหรับคนที่เล่นเกม EA อย่าง FIFA, Battlefield หรือ Need for Speed ทำให้ไม่ต้องมานั่งคลิกหาหน้าต่างซ้ำซาก

ส่วน Proton 11.0-3 RC และ GE-Proton 11-9 แก้ปัญหาเกมดังหลายเกมที่เคยค้าง เสียงหาย ภาพเพี้ยน หรือคอนโทรลเลอร์ไม่ทำงาน ซึ่งสำหรับพ่อแม่ที่ลูกชอบเล่นเกม หรือนักเรียนนักศึกษาที่มีงบจำกัด การอัปเดตพวกนี้หมายถึงใช้เงินที่มีอยู่เล่นเกมได้มากขึ้นโดยไม่ต้องซื้อคอมใหม่

มันยังช่วยเรื่องความปลอดภัยเพราะ Linux มีช่องโหว่น้อยกว่าและ Proton ช่วยให้เราเล่นเกมได้โดยไม่ต้องเสี่ยงติดตั้งโปรแกรมแปลก ๆ

ทำงานยังไง

Proton ทำงานเหมือนล่ามที่แปลคำสั่งเกม Windows ให้เครื่อง Linux เข้าใจได้ มันใช้ Wine เป็นฐานแล้ว Valve ใส่ส่วนเสริมอย่าง DXVK ที่เปลี่ยน DirectX เป็น Vulkan ซึ่งการ์ดจอ Linux เข้าใจดีกว่า

สำหรับ Proton 11.0-2e มันแก้แค่สองจุดที่เกี่ยวกับ EA App คือทำให้หน้าต่างล็อกอินโผล่มาอยู่ตรงหน้าจอเสมอและภาพ splash แสดงถูกต้อง github.com ส่วน Proton 11.0-3 RC เป็นเวอร์ชันทดสอบที่จะกลายเป็น stable เมื่อ Valve เห็นว่าโอเคแล้ว มีการแก้ memory leak, ปัญหาเสียงหลัง suspend, HDR บน Steam Deck OLED และแก้ regression หลายเกมให้กลับมาเล่นได้ gamingonlinux.com

GE-Proton 11-9 เป็นเวอร์ชันชุมชนที่ GloriousEggroll ทำเพิ่มเติมจาก Proton ของ Valve โดยเฉพาะเรื่องวิดีโอที่เล่นได้ลื่นขึ้น (เช่น AV1 decoding, แก้เกม Borderlands 3, Resident Evil 4) การตรวจจับ HDR อัตโนมัติโดยไม่ต้องตั้งค่า PROTON_ENABLE_HDR=1 อีกต่อไป และคอนโทรลเลอร์ที่รองรับ PlayStation, DualSense Edge, Switch Pro ได้ดีขึ้น gamingonlinux.com github.com

ลองนึกภาพเหมือนร้านข้าวตามสั่งที่เชฟ (Proton) เปลี่ยนสูตรเครื่องแกงใหม่เล็กน้อยเพื่อให้ลูกค้าที่สั่งข้าวมันไก่ (เกม EA) ได้รับจานที่ถูกต้องเร็วขึ้น ส่วน GE-Proton ก็เหมือนเชฟฝีมือดีในตลาดนัดที่เอาเครื่องเทศเพิ่มเองเพื่อให้รสชาติเข้มข้นกว่าและรองรับลูกค้าที่ชอบกินเผ็ด (วิดีโอ HDR คอนโทรลเลอร์) มากขึ้น

จุดหักมุม: GE-Proton ไม่ใช่ของ Valve

GE-Proton 11-9 มาจากชุมชน GloriousEggroll ไม่ใช่ของ Valve โดยตรง จึงมีฟีเจอร์ล้ำ ๆ ที่ Valve ยังไม่ใส่ใน Proton หลัก เช่น การเล่นวิดีโอที่ปรับปรุงเยอะและ HDR อัตโนมัติ แต่ก็หมายความว่าต้องติดตั้งเองจาก GitHub เท่านั้นและอาจมีบั๊กที่ Valve ยังไม่เห็น github.com Valve เองแจก Proton 11.0-3 RC ผ่านระบบ beta ใน Steam เท่านั้น ไม่มีปุ่มโหลดแยก

เรื่องเงิน / ผลกระทบ

การอัปเดต Proton พวกนี้ไม่เสียเงินเพิ่มสักบาทเพราะเป็นส่วนหนึ่งของ Steam ที่เราจ่ายไปแล้ว แต่ช่วยประหยัดเงินได้เยอะสำหรับคนที่ไม่อยากซื้อเครื่อง Windows แยกหรือจ่ายค่าสมัคร Game Pass บนคอนโซล

สำหรับธุรกิจเล็ก ๆ ที่ทำคอนเทนต์เกมหรือสตรีมมิ่ง การเล่นเกมได้ลื่นบน Linux หมายถึงใช้ฮาร์ดแวร์เก่าได้นานขึ้น ลดค่าใช้จ่ายเครื่องใหม่

ผลกระทบใหญ่คือเกม EA App ที่เคยปวดหัวกับ launcher ตอนนี้ดีขึ้น ทำให้คนที่ซื้อเกมผ่าน EA Play หรือ Origin เก่าเล่นต่อได้สบายขึ้นบน Steam Deck

เกมที่เล่นไม่ได้

เกมที่ใช้ anti-cheat แบบ kernel-level อย่าง Valorant, Fortnite, Battlefield 6 (สถานะ ณ วันที่เขียน) และหลายเกมออนไลน์อื่น ๆ ยังเล่นไม่ได้หรือเล่นได้ไม่เสถียรตามฐานข้อมูล Are We Anti-Cheat Yet? areweanticheatyet.com

ก่อนซื้อหรือลงเกมควรเช็ค ProtonDB, Are We Anti-Cheat Yet? และป้าย Steam Deck / SteamOS บนหน้าร้าน Steam เสมอ เกมที่ติด anti-cheat แบบ Easy Anti-Cheat หรือ BattlEye บางเกมเล่นได้ถ้า developer เปิดรองรับแล้ว แต่เกมพวกนี้มักเปลี่ยนแปลงบ่อย

ข้อมูลที่ยังไม่ชัด และจุดที่แหล่งข่าวพูดไม่ตรงกัน

วันที่ปล่อย Proton 11.0-2e มีทั้ง 9 ตุลาคมตาม GitHub github.com และ 10 ตุลาคมตามรายงาน GamingOnLinux gamingonlinux.com ซึ่งน่าจะเป็นเวลาโพสต์ต่างกันไม่กี่ชั่วโมง

GE-Proton 11-9 ระบุว่าเป็น hotfix หลัง 11-8 แต่บางความเห็นในคอมเมนต์บอกว่าใช้ AI ช่วยพัฒนา ซึ่ง GloriousEggroll เคยเปิดเผยตั้งแต่เวอร์ชันก่อน ๆ ว่าใช้ AI agents ช่วย ส่วนเรื่องลิขสิทธิ์ Microsoft Media Foundation ที่บางคนกังวล ทางผู้พัฒนาบอกว่าไม่ redistribute โค้ดแต่ให้ผู้ใช้โหลดจาก GitHub เอง gamingonlinux.com

ราคาและการวางขายในไทยยังไม่มีข้อมูลชัดเจนเพราะเป็นอัปเดตฟรี

แล้วเราควรทำอะไร

สำหรับคนทั่วไปและผู้ใช้ Steam Deck

  1. เปิด Steam แล้วไปที่ Library
  2. คลิกขวาที่เกมที่ต้องการเล่น เลือก Properties
  3. ไปที่แท็บ Compatibility
  4. Tick “Force the use of a specific Steam Play compatibility tool”
  5. เลือก Proton 11.0-2e (จะโหลดอัตโนมัติถ้ายังไม่มี) หรือ Proton 11.0-3 RC (ต้อง opt-in beta ก่อน)
  6. กด Close แล้วลองเล่นเกมใหม่

สำหรับคนที่อยากลอง GE-Proton 11-9

  1. ดาวน์โหลด ProtonUp-Qt จากเว็บทางการ (หรือติดตั้งผ่าน Flatpak)
  2. เพิ่ม GE-Proton 11-9 จากรายการ releases บน GitHub github.com
  3. ติดตั้งแล้วกลับไปที่ Steam Properties > Compatibility เลือก GE-Proton11-9
  4. ทดสอบเกมที่มีปัญหาวิดีโอหรือ HDR

สำหรับทีม IT หรือคนที่จัดการหลายเครื่อง

  1. ใช้ ProtonUp-Qt ติดตั้งเวอร์ชันต่าง ๆ แยกกันได้
  2. ทดสอบเกมทีละเกมและบันทึก compatibility tool ที่ใช้ได้ดีที่สุด
  3. ถ้าเจอปัญหาให้รีพอร์ตกลับไปที่ GitHub ของ GE-Proton หรือ Valve

เมื่อไหร่ควรย้อนกลับ

  • ถ้าเกมที่เคยเล่นได้ดีเกิดค้างหรือภาพเพี้ยนหลังอัปเดต ให้กลับไปใช้ Proton 11.0-2 หรือ Experimental
  • สำหรับเกม EA ให้ลองสลับระหว่าง Proton 11.0-2e กับ GE-Proton

อ่านวิธีเล่นเกม PC บน Linux แบบละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ และวิธีตั้ง Proton เป็นค่าเริ่มต้นสำหรับเกมที่ไม่ใช่ Steam ได้ที่

ผมมองว่า…

ผมมองว่า Proton 11.0-3 RC กับ GE-Proton 11-9 เป็นก้าวที่ Valve และชุมชนทำได้ดีมาก ไม่ใช่แค่แก้บั๊กเล็ก ๆ แต่คือการทำให้ Linux ใกล้เคียงกับการเล่นเกมบน Windows จริง ๆ มากขึ้นทุกวัน สำหรับคนไทยที่อยากประหยัดและเล่นเกมได้เต็มประสิทธิภาพ นี่คือทางเลือกที่คุ้มมาก

ปิดท้าย: สิ่งที่ต้องจับตา

ต้องจับตาว่า Proton 11.0-3 จะกลายเป็น stable เมื่อไหร่ และ Valve จะนำ HDR อัตโนมัติหรือการแก้วิดีโอจาก GE-Proton มาใส่ในรุ่นหลักหรือไม่ นอกจากนี้สถานะ anti-cheat ของเกมยอดฮิตก็เปลี่ยนแปลงบ่อย ควรเช็ค Are We Anti-Cheat Yet? เป็นประจำ

Recap

  • อ่านข่าว Proton 11.0-2e แก้ EA App แล้ว
  • ทดสอบ Proton 11.0-3 RC กับเกมที่เคยมีปัญหา
  • พิจารณา GE-Proton 11-9 สำหรับเกมที่ต้องการวิดีโอ HDR และคอนโทรลเลอร์ดีขึ้น
  • ตรวจสอบเกมก่อนซื้อด้วย ProtonDB และ Are We Anti-Cheat Yet?
  • เปลี่ยน compatibility tool ผ่าน Properties > Compatibility ใน Steam
  • ถ้ามีปัญหาให้ย้อนกลับไปใช้เวอร์ชันเก่าได้ทันที
  • ติดตั้ง GE-Proton ผ่าน GitHub releases เท่านั้น